Verkeer van rechts: Innerlijke rust vinden met ACT

In mijn werk als behandelaar ontmoet ik vaak mensen die door uitdagende periodes gaan. Eén verhaal blijft me echter altijd bij, dat verhaal van een jonge vrouw begin vijftig. Ze wilde nog volop in het leven staan, maar werd getroffen door wat een van mijn collega’s op het audiologisch centrum treffend “verkeer van rechts” noemt. Dit zijn de onverwachte levensgebeurtenissen die je wereld op z’n kop zetten: het verlies van een dierbare, ontslag, de zorg voor zieke ouders, verhuizen, letterlijk een verkeersongeval en meer. Bij haar kwam dit allemaal tegelijk.

Het leven had haar een serie zware klappen toegebracht. Ze verloor een dierbare, moest haar baan opgeven, werd mantelzorger voor haar ouders en moest verhuizen. Deze gebeurtenissen sloegen haar uit haar evenwicht en brachten haar in een vicieuze cirkel van stress en uitputting. Ze had geen energie of zin meer in de leuke dingen van het leven en de stress bleef toenemen. Na allerlei behandelingen en therapieën waarin zeker wel stappen werden gemaakt maar nog niet dat bereikt had wat ze zo graag wilde bereiken, kwam ze uiteindelijk bij mij terecht na het lezen van enkele van mijn blogs over Acceptance and Commitment Therapy (ACT).

Ze was nieuwsgierig naar ACT en wilde graag met mij als gids de zes ACT-processen doorlopen. Dit markeerde het begin van onze gezamenlijke reis naar zelfontdekking, het bewandelen van nieuwe paden en het opdoen van nieuwe ervaringen.

We begonnen met kleine stappen. Ze leerde haar pijn te accepteren in plaats van ertegen te vechten. Dit betekende niet dat ze de pijn leuk moest vinden, maar dat ze stopte met zichzelf te verzetten tegen de realiteit ervan. Ze ontwikkelde technieken om afstand te nemen van al haar vele gedachten en begon te zien dat ze meer was dan haar pijnlijke ervaringen.

Tijdens onze sessies werkten we aan haar vermogen om in het moment te zijn. Ze begon met het beoefenen van mindfulness, zoals simpelweg genieten van een kop koffie – of nog beter, een cappuccino, vanwege het geluid van het opschuimen van de melk. Deze kleine momenten van bewustwording brachten langzaam maar zeker een gevoel van rust in haar leven.

Ze ontdekte wat echt belangrijk voor haar was en begon stappen te zetten om deze waarden na te streven. Dit betekende soms dat ze moeilijke beslissingen moest nemen, maar elke keuze bracht haar dichter bij een leven dat voor haar waardevol was. De pijn die ze jarenlang met zich meedroeg, werd dragelijker. Ze kreeg weer ruimte om stil te staan bij de mooie dingen die het leven te bieden heeft.

Elke sessie voelde als een nieuwe ontdekking, een nieuw pad dat bewandeld moest worden. Samen beleefden we mooie momenten van inzicht en groei. En elke keer weer besefte ik dat deze reis niet alleen over therapie ging, maar over het herontdekken van het leven zelf. Ze leerde dat de zwaarste momenten in haar leven ook de momenten waren waarin ze het meest groeide. Ze werd gedwongen om open te staan voor nieuwe ervaringen en andere paden te bewandelen.

ACT heeft zoveel moois te bieden. Het is niet alleen een behandelmethode, maar een reis naar innerlijke rust en een betekenisvol leven.

Wil je meer informatie kijk dan op www.artofhearing.nl

ZorgkaartNederland: Waarderingen en Kanttekeningen bij een Beoordelingssysteem

Het is altijd fijn om hoge waarderingen te ontvangen op ZorgkaartNederland. Deze waarderingen laten zien dat patiënten de zorg waarderen die ze hebben ontvangen. Helaas kan ik zelf geen bedankje meer schrijven voor deze bijzonder mooie waarderingen, wat jammer is. Daarnaast is het triest dat collega’s, van wie ik weet dat ze uitstekend werk verrichten in de zorg, de pech hebben enkel klagers op hun hand te hebben en daardoor een lage waardering krijgen.

Het Belang van de Juiste Zorg op de Juiste Plek

Ik ben een groot voorstander van het bieden van de juiste zorg op de juiste plek. Het moet voor iedereen mogelijk zijn om deze goede zorg te vinden. Steeds meer mensen maken daarom ook gebruiken van ZorgkaartNederland om goede zorg te vinden.

Daarom geef ik mijn patiënten altijd mee: “Mocht u ontevreden zijn of mocht er iets misgaan, laat het ons alstublieft vooral weten. Bent u tevreden, vertel het aan anderen.”

Zorg is Geen Product

Het is belangrijk om te beseffen dat zorg geen product is. Het is geen hotel waar je een beoordeling voor schrijft of restaurant waar je hebt gegeten. Zorg kan namelijk ook betekenen dat je een slechtnieuwsgesprek moet brengen, iemand een spiegel moet voorhouden of minder leuke of prettige momenten moet delen. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden, zoals het oude gezegde luidt. Dit betekent dat zorg soms echt niet fijn of leuk is, maar het hoort er wel bij.

Trots op Onze Zorg

Hopelijk kan iedereen deze nuances in overweging nemen wanneer ze een beoordeling schrijven. We mogen trots zijn op wat we als zorg in Nederland hebben bereikt. Onze zorgverleners werken keihard om de best mogelijke zorg te bieden, zelfs als dat soms betekent dat ze moeilijke gesprekken moeten voeren of onprettige waarheden moeten delen. Er is altijd ruimte voor een goed gesprek wel of niet met zelfs de klachtencommissie erbij.

Laten we waarderen wat we hebben en erkennen dat zorg meer is dan alleen een product dat je kunt beoordelen. Het gaat om mensen, om emotiesen om het leveren van de juiste zorg op het juiste moment, zelfs als dat soms moeilijk is.

Overigens een bijzonder mooie podcast is hier te horen.

Vol in de Exposure: Van Kelderspin naar Tinnitus

Vanmorgen begon mijn dag anders dan normaal. Een dikke kelderspin had zich een weg naar binnen gebaand en mijn collega’s, die niet bepaald van spinnen houden, vroegen mij vroeg in de ochtend om hulp. Stoer als ik was (not), besloot ik de uitdaging aan te gaan. Voorzichtig pakte ik het beestje op met mijn handen en zette het buiten. Vol in de exposure!😂

Dit avontuur met de spin deed me denken aan de aanpak van tinnitus, waarbij we ook vol in de exposure gaan. Net als bij die spin, draait het bij tinnitus om het veranderen van het label dat je eraan koppelt en jezelf openstellen om vooral te ervaren.

Het Label Veranderen

Bij zowel spinnen als tinnitus is de angst vaak gebaseerd op het label dat we eraan hebben gegeven. Een spin zien we al snel als eng, net zoals het geluid van tinnitus vaak als zorgelijk en zelfs bedreigend wordt ervaren. Logisch ook want vooral in het begin zet het bij velen de wereld op z’n kop. Maar wat als we dat label kunnen veranderen? Wat als we die angst gewoon laten zijn zonder oordeel?

Adem In, Adem Uit

Bij exposure-technieken, zoals die bijvoorbeeld gebruikt worden in Cognitieve Gedragsbehandeling Tinnitus (CBT4T) en Acceptance and Commitment Therapy (ACT), draait het om het toelaten van de angst en het ongemak. Dit betekent dat je bewust ademt, in en uit en jezelf toestaat om de situatie volledig te ervaren. Hetzelfde geldt voor tinnitus: in plaats van te vechten tegen het geluid, laat je het er zijn.

Kijken, Bewonderen, Ervaren, Toelaten

Toen ik de spin opraapte, nam ik de tijd om hem echt te bekijken. Zijn poten, zijn ogen, de manier waarop de spin bewoog. In plaats van mijn angst te laten overheersen, koos ik ervoor om in de verwondering te gaan en open te ervaren. Dit geldt ook voor tinnitus. Door je te richten op de ervaring zonder oordeel, geef je jezelf de ruimte om te wennen aan het geluid en het minder bedreigend te laten voelen.

Geen Bedreiging

Belangrijk is te weten dat de ervaring zelf geen bedreiging is. Net zoals de spin eigenlijk geen kwaad in de zin had, is het geluid van tinnitus op zichzelf niet gevaarlijk. Door dit te beseffen, kun je de angst en spanning verminderen. Goede diagnostiek vooraf en de juiste uitleg krijgen zijn hierbij wel van essentieel belang. Het begrijpen van je tinnitus en de wetenschap dat het geen fysieke bedreiging vormt, kan helpen om de juiste mindset te ontwikkelen voor exposure.

Vol in de Exposure

En ja, die spin was een joekel, maar ook mooi op zijn eigen manier. Vol in de exposure gaan betekent dat je jezelf toestaat om de dingen te zien zoals ze zijn, zonder oordeel. Of het nu gaat om een grote spin of het geluid van tinnitus, het draait om het openstellen voor de ervaring en het veranderen van je perspectief.

Zo zie je maar, mijn ochtend met de kelderspin heeft toch wel weer met ons vak te maken!😂

Horen is meer dan enkel de oren!

Fotografie: Resi Geerkens


Innovatieve Aanpak voor Laagfrequente Geluidhinder: Lessen uit de Tinnituszorg

Geluidhinder, met name veroorzaakt door laagfrequent geluid (LFG), vormt een groeiend maatschappelijk probleem waarvan de impact vaak onderschat wordt. In tegenstelling tot hoogfrequente tinnitus, die relatief bekend is, blijft geluidhinder door laag frequent geluid vaak onderbelicht. Deze vorm van geluidhinder kan eveneens als bij tinnitus diepgaande gevolgen hebben voor de gezondheid en het welzijn van individuen, wat vraagt om een geïntegreerde benadering voor diagnose, behandeling en preventie.

Dit artikel is geschreven naar aanleiding van een interview ik onlangs gaf aan het RIVM en bespreekt een innovatieve aanpak geïnspireerd op succesvolle methoden uit de tinnituszorg, gericht op het begrijpen en behandelen van laagfrequente geluidhinder in samenwerking met lokale partners.

Historische Ontwikkeling van de Tinnituszorg

De Nederlandse tinnituszorg heeft significante vooruitgang geboekt met een gestructureerd behandelingsprotocol dat zijn effectiviteit bewees in wetenschappelijke studies, waaronder een baanbrekende publicatie in The Lancet in 2012. Dit onderzoek, uitgevoerd in samenwerking met het Tinnitus Expertise Centrum Adelante en Maastricht University, markeerde een keerpunt door de kosteneffectiviteit van de zorg aan te tonen. Sindsdien heeft deze aanpak geleid tot brede implementatie en opname in het basispakket van de audiologische zorg in Nederland, wat de weg heeft vrijgemaakt voor verdere innovaties binnen het vakgebied.

De Complexiteit van Laagfrequente Geluidhinder

Laagfrequente geluidhinder presenteert unieke uitdagingen vanwege de moeilijkheden bij het lokaliseren en identificeren van de bron. Dit geluid kan zowel intern als extern worden waargenomen, wat de perceptie ervan bemoeilijkt en bijdraagt aan de psychologische impact op de getroffenen. Vaak wordt de geluidshinder pas erkend nadat deze aanzienlijke invloed heeft gehad op de kwaliteit van leven, met symptomen variërend van slaapstoornissen tot stress en depressie. In een stad als New York bijvoorbeeld, bekend als ‘the city that never sleeps’, is geluid altijd aanwezig. Dit maakt het des te belangrijker om de complexiteit van geluidshinder te begrijpen en aan te pakken.

Een Geïntegreerde Aanpak voor Geluidhinder

Als klinisch fysicus-audioloog bij Adelante Zorggroep en het Tinnitus Expertise Centrum Limburg en lid van de werkgroep LFG Limburg, ben ik actief betrokken bij het ontwikkelen van een geïntegreerde benadering voor de behandeling van geluidhinder. Deze aanpak begint met een grondige medische en audiologische evaluatie, waarbij geavanceerde diagnostische methoden worden ingezet om zowel de kenmerken van het geluid als de individuele perceptie ervan in kaart te brengen. Dit helpt om het verschil te begrijpen tussen interne en externe geluidsbronnen, wat essentieel is voor het opstellen van een effectief behandelplan.

Educatie en counseling spelen een sleutelrol bij het informeren van patiënten over de aard van laagfrequent geluidhinder en de mogelijke oorzaken ervan. Door begrip te kweken over de rol van het brein bij de perceptie van geluid, wordt de basis gelegd voor acceptatie en actieve deelname aan de behandeling. Gehoorrevalidatie en rehabilitatie zijn essentiële componenten van onze aanpak, vergelijkbaar met succesvolle methoden toegepast in de tinnituszorg. Technieken bekend vanuit pijnrevalidatie en net de blootstelling aan hinderlijke geluiden kunnen helpen bij het verminderen van de gevoeligheid voor geluid en het verbeteren van de acceptatie ervan. De plasticiteit van ons brein is geniaal, alleen zijn daar wat stappen bij nodig.

Multidisciplinaire samenwerking staat centraal in onze benadering, waarbij audiologen, KNO-artsen, psychologen en andere specialisten in de regio samenwerken om een holistische zorg te bieden. Deze samenwerking bevordert een uitgebreide aanpak die rekening houdt met alle aspecten van geluidshinder, van diagnostiek tot therapeutische interventies en langetermijnmanagement.

Netwerkzorg en Samenwerking met Lokale Partners

Naast de genoemde benaderingen benadrukken we ook het belang van netwerkzorg en samenwerking met lokale instanties zoals de GGD en Omgevingsdienst Zuid Limburg. Deze partnerschappen zijn cruciaal voor het begrijpen van de omgevingsfactoren die bijdragen aan geluidshinder door laagfrequente geluiden. Door gezamenlijk onderzoek en gegevensuitwisseling van kennis en kunde kunnen we de bronnen van LFG beter identificeren en aanpakken, wat op zijn beurt bijdraagt aan preventie en het verbeteren van de leefomgeving.

Conclusie

Door voort te bouwen op de successen van de tinnituszorg en onze geïntegreerde aanpak te versterken met netwerkzorg en samenwerking met lokale partners, bieden we een veelbelovend model voor de behandeling van geluidshinder veroorzaakt door laagfrequente geluiden. Door te investeren in geavanceerde diagnostiek, educatie, therapie, multidisciplinaire samenwerking en netwerkzorg kunnen we de impact van geluidshinder verminderen en de kwaliteit van leven van individuen aanzienlijk verbeteren.

Ik nodig je uit om deel te worden van ons netwerk binnen de audiologische zorg. Samen kunnen we verhalen delen, ervaringen uitwisselen, kennis en kunde vergroten en van elkaar leren. Door elkaar te vinden en samen te werken in de regio, kunnen we de zorg voor mensen met geluidshinder verbeteren. Bezoek “Art of Hearing” vandaag nog en ontdek hoe de kracht van luisteren je leven kan verrijken.

Laten we samen vanuit de audiologie meer van ons horen!

Mensgericht Leiderschap in de Zorg: De Weg naar Succes

In de complexe en vaak veeleisende wereld van de zorg draait alles om mensen. Elke dag staan zorgprofessionals klaar om patiënten te ondersteunen, te behandelen en te begeleiden naar een betere gezondheid. Maar wie zorgt er voor de zorgverleners? Hoe vaak kijken we echt naar de mensen achter de witte jassen en uniformen, naar de mannen en vrouwen die met ongeëvenaarde toewijding en verantwoordelijkheid hun werk doen?

Dit is een oproep aan alle managers, directeuren en werkgevers in de zorgsector. Laten we een stap terug doen en ons afvragen: zien we onze medewerkers echt als mensen? Begrijpen we de uitdagingen waarmee ze dagelijks geconfronteerd worden, zowel op professioneel als persoonlijk vlak?

Het Menselijke Aspect: Oog voor de Medewerker

Een van de kernwaarden in de zorg is empathie. We leren onze patiënten om grenzen te stellen, om een balans in hun leven te vinden en om te luisteren naar hun lichaam en geest. Maar hoe zit het met onze medewerkers?

De verpleegkundige die al 40 jaar met hart en ziel werkt, nooit langdurig ziek was en nu worstelt met de zorg voor haar ouders en familie? De arts die naast zijn drukke praktijk ook nog mantelzorger is? Deze mensen verdienen meer dan alleen een functioneringsgesprek en targets die gehaald moeten worden.

De Belangrijke Rol van de Leidinggevende

Onderzoek toont aan dat een mensgerichte benadering van leiderschap niet alleen het welzijn van medewerkers bevordert, maar ook leidt tot betere bedrijfsresultaten. Volgens een studie gepubliceerd in het Journal of Occupational Health Psychology leidt het tonen van waardering en empathie door managers tot hogere werktevredenheid, minder ziekteverzuim en een grotere loyaliteit aan de organisatie. Deze positieve effecten zijn vooral zichtbaar in de zorgsector, waar de emotionele belasting hoog is.

Daarnaast blijkt uit onderzoek van Gallup dat teams waarvan de leiders oog hebben voor het welzijn van hun medewerkers, een hogere productiviteit en lagere personeelsverloopcijfers kennen. Medewerkers die zich gewaardeerd en begrepen voelen, zijn meer gemotiveerd en betrokken bij hun werk.

Meedenken in Mogelijkheden

In plaats van extra druk te leggen op medewerkers om de cijfers te laten kloppen, zouden we moeten kijken naar manieren om hen te ondersteunen. Dit kan variëren van flexibele werktijden en de mogelijkheid tot thuiswerken, tot het bieden van psychologische ondersteuning en coaching. Het vraagt om leiders met lef, die durven af te wijken van de standaard en echt luisteren naar wat hun medewerkers nodig hebben.

Adelante: Een Voorbeeld van Mensgericht Leiderschap

Als iemand die al meer dan 25 jaar werkzaam is bij Adelante, kan ik getuigen van de positieve impact van een mensgerichte benadering binnen onze organisatie. Bij Adelante werken we niet alleen met hart en ziel voor onze patiënten, maar er is ook een diepgewortelde cultuur van waardering en respect voor de medewerkers.

Met een groot verantwoordelijkheidsgevoel en een passie voor de zorg herken ik mezelf in veel van onze patiënten. Ik moet voortdurend mijn eigen grenzen bewaken, maar ik weet dat ik altijd kan rekenen op steun van mijn leidinggevenden en collega’s. Bij Adelante wordt er echt geluisterd naar mijn zorgen en ideeën en er wordt meegedacht waar mogelijk.

Onze slogan “Haal het beste uit jezelf” krijgt hier werkelijk betekenis. Het is niet zomaar een loze kreet, maar een filosofie die doordringt in alle lagen van de organisatie. Er is aandacht voor persoonlijke ontwikkeling, er wordt ruimte gegeven voor flexibiliteit en er is altijd een oor te luister wanneer dat nodig is.

Conclusie

De zorgsector vraagt om leiders die verder kijken dan cijfers en targets. Het gaat om het zien van de mens achter de medewerker, om het begrijpen van hun persoonlijke uitdagingen en het actief zoeken naar manieren om hen te ondersteunen. Dit vraagt om moed en visie, maar de beloning is groot: gemotiveerde, gezonde en loyale medewerkers die met passie en toewijding blijven werken voor het welzijn van hun patiënten.

Laten we daarom samen streven naar een zorgomgeving waarin iedereen zich gezien en gewaardeerd voelt. Waar empathie niet alleen voor de patiënt, maar ook voor de medewerker geldt. Want uiteindelijk is iemand echt een baas degene die oog heeft voor de mens.

Bronnen

1. Journal of Occupational Health Psychology, “The Impact of Empathy in the Workplace”, 2020.

2. Gallup, “The Benefits of Employee Well-Being”, 2019.

3. Buurtzorg Nederland, “Innovative Healthcare”, 2021

Elk Mens als Kunstwerk: De Kracht van Kunst, Zorg en Gehoor

Onlangs ontving ik via mijn collega Henri Plaggen, lid van de Raad van Bestuur Adelante, een inspirerend artikel over Atty Bax, beeldend kunstenaar, curator en adviseur Kunst, zorg & gezondheid, waarin de werelden van kunst en zorg op een prachtige manier samenkomen. Dit artikel zette me aan het denken over hoe kunst kan bijdragen aan het welzijn van zowel patiënten als zorgverleners.

Kunst biedt een unieke manier om emoties en verhalen te uiten die anders moeilijk onder woorden te brengen zijn. Het werkt als een vorm van communicatie die de kern raakt van wat ons menselijk maakt.

Elk mens is als een kunstwerk, uniek en bijzonder en heeft een verhaal te vertellen. Het vermogen om te horen speelt hierin een cruciale rol. De meeste verhalen worden immers gedeeld door het gesproken woord.

Mensen met gehoorverlies weten hoe moeilijk het is om deel te nemen aan dat wat ons mens maakt: het delen van verhalen.

Het gehoor vormt de brug tussen ons innerlijke leven en de buitenwereld en kunst helpt ons om die brug te versterken.

In mijn werk zie ik dagelijks hoe patiënten kracht en troost vinden in het kijken naar of het maken van kunst. Die kennis en ervaringen deel ik in een lezing die ik geef, getiteld ‘Art meets Science: Tinnitus besproken vanuit een brug tussen kunst en wetenschap’. In deze lezing laat ik ook een schilderij zien dat is gemaakt door een tinnituspatiënte. Met toestemming van haar mag ik dat schilderij delen. Vooral ook om anderen kracht bij te zetten. Dit schilderij verbeeldt haar ervaring met tinnitus en heeft haar geholpen om haar gevoelens en uitdagingen een plek te geven. Dit toont aan hoe kunst kan helpen bij het verwerken van moeilijke ervaringen en het vinden van een nieuwe balans in het leven.

Binnen Adelante hangt ook een indrukwekkend kunstwerk, gemaakt door een voormalige revalidant. Dit werk, donker maar doordrenkt met emotie, vertelt een verhaal van pijn, herstel en uiteindelijk hoop. Het is een krachtig voorbeeld van hoe kunst kan helpen bij het verwerken van trauma en het vinden van een nieuw evenwicht.

Zoals Atty Bax bepleit voor meer samenwerking tussen kunstenaars en zorginstellingen, geloof ik dat er veel potentieel is in deze kruisbestuiving. Kunst kan niet alleen een therapeutisch hulpmiddel zijn, maar ook een manier om zorgverleners te inspireren en hun werk te verrijken.

In mijn werk combineer ik eveneens Acceptance and Commitment Therapy (ACT) met kunst. ACT is een vorm van cognitieve gedragstherapie die zich richt op het accepteren van wat buiten onze controle ligt en het engageren in acties die ons leven betekenisvol maken. De combinatie van ACT, audiologie en kunst biedt patiënten nieuwe manieren om met hun uitdagingen om te gaan en hun leven opnieuw vorm te geven.

Kunst en zorg samenbrengen creëert niet alleen een betere omgeving voor herstel, maar versterkt ook de band tussen zorgverlener en patiënt. Het biedt een unieke mogelijkheid om elkaar op een dieper niveau te begrijpen en te ondersteunen.

Vrijdag is standaard mijn kunst en ACT-dag, het regent vandaag de hele dag en ik kijk ernaar uit even de tijd te nemen, kopje koffie erbij, om nog meer te ontdekken over de kracht van deze combinatie.

Het inspireert me om verder te gaan in mijn werk en nieuwe manieren te vinden om kunst en zorg samen te brengen.

Dank aan iedereen die bijdraagt aan deze inspirerende kruisbestuiving. Laten we blijven samenwerken en ontdekken hoe kunst ons leven en onze zorg kan verrijken.

Ieder mens is als een kunstwerk, uniek en bijzonder, als je maar de tijd neemt het verhaal achter de mens te horen!😊

Een nieuwe werkweek laat van zich horen

Mijn deur van de spreekkamer staat open en op de gang hoor ik collega’s gezellig bijkletsen over het afgelopen weekend. Het spreekuur gaat zo beginnen. Mijn PC start op en het geruis van de harde schijf is nog net te horen.

Op de gang hoor ik de pomp van de watertap; een collega vult zijn waterflesje voor deze dag. Boven bij taal loopt een collega op hakken door de gang. De schoolkinderen van de Mgr. Hanssenschool spelen buiten voordat de lessen beginnen. Ze schreeuwen van plezier.

De vogels fluiten want de zomer laat ook langzaam steeds meer van zich horen. De auto’s rijden in de verte op een maandagochtend. Al die geluiden komen mijn oor binnen, brengen mijn trommelvlies in beweging en worden in mijn brein omgezet in hoorbare geluiden. Ik kan ze allemaal waarnemen, herkennen en lokaliseren. Zelfs op kilometers afstand hoor ik al een klein vliegtuig dat deze vroege maandagochtend gaat overvliegen. Want het Doppler-effect laat mij horen dat het vliegtuig naar mij toekomt.

Dat ik deze geluiden herken en tot in detail kan beschrijven, dat ik de collega’s woordelijk kan verstaan, maar me ook kan focussen op de spelende kinderen buiten en dat specifieke geluid van die schreeuwende kinderen zelfs een heerlijk gevoel geeft omdat ik het koppel aan vrijheid en blijheid, is wonderbaarlijk.

Als natuurkundige vind ik het ongelofelijk hoe dit alles zo kan werken. Maar vooral hoe alles precies zo kan groeien. Dat trommelvlies, die gehoorbeentjes – de kleinste botjes van het menselijk lichaam – en dan dat slakkenhuis, de cochlea, met binnenin het orgaan van Corti en duizenden trilhaartjes, buitenste en binnenste, kleine spiertjes die als vanzelf gaan dansen op muziek, het is geniaal.

Laat staan wat er verderop in het brein gebeurt. Al die geluidstrillingen worden als neurale activiteit via de zenuwbanen verder geleid en we halen veel informatie uit al die prikkels. Wat we met ons gehoor kunnen waarnemen, maakt dat we kunnen deelnemen aan gesprekken, sociale contacten leggen, een luisterend oor bieden, en gehoord worden. Het gevoel er bij te horen maakt dat we mens zijn.

Iemand zijn gehoor teruggeven of technische ondersteuning bieden om dat gehoor te verbeteren, raakt aan de kern van het mens zijn. Wat als je niet meer goed kunt horen? Geluiden niet meer waarneemt? Geen gesprek meer kunt volgen?

Gehoorverlies komt niet enkel bij ouderen voor; ook op jonge leeftijd kan het gehoor al minder zijn. Dan is het van belang om te onderzoeken wat beter kan, waar oplossingen mogelijk zijn. Medisch met medicatie of een operatie, technisch met moderne apparatuur en psycho-sociaal, hoe ga je met gehoorverlies om op werk, thuis, of in opleiding.

Van KNO-arts tot ambulant begeleider, van audiologie-assistent tot psycholoog en van audioloog tot praktijkondersteuner huisarts, ieder kan een bijdrage leveren aan dit proces.

Daarom is de audiologie zo’n bijzonder mooi vak. Ons hoorsysteem is iets geniaals: zo complex, met zoveel elementen die meespelen en dat biedt kansen en mogelijkheden om aan te werken. Oplossingen te vinden voor wat niet meer goed werkt.

Van trommelvlies tot auditieve verwerking, van de scores op het spraakverstaan in ruis tot operatieve mogelijkheden aan hamer, aambeeld en stijgbeugel. Stap voor stap bekijken wat er scheelt om persoonlijk advies te geven en daarmee de levenskwaliteit te verhogen, is het mooie van dit vak: de audiologie.

In de reeks van “Horen is meer dan enkel de oren!”

Laaggeletterdheid: Een Onbekend Probleem met Grote Impact

Laaggeletterdheid, het onvermogen om te lezen en te schrijven, treft 13% van de Nederlandse bevolking en zelfs 17% hier in Zuid-Limburg. Zeventien procent! Onlangs had ik een echtpaar van in de tachtig op mijn spreekuur. Met respect voor hun privacy wil ik dit verhaal hier delen, omdat het mij opnieuw zoveel heeft geleerd.

Mevrouw kwam met ernstige tinnitusklachten (oorsuizen) op m’n speeekuur. Vooraf had haar echtgenoot een brief aan mij persoonlijk geschreven, handgeschreven, waarin hij aangaf dat zijn vrouw analfabeet is en aan mij op voorhand verzocht om dit onderwerp tijdens het gesprek te vermijden.

Uit de brief sprak zoveel liefde en toewijding. Tussen de regels door las ik ook de moeite en het verdriet dat laaggeletterdheid hen al jaren had gekost.

In ons gesprek, terwijl ik uitleg gaf over tinnitus en het limbisch systeem (het deel van ons zenuwstelsel dat emoties, angsten en bezorgdheden reguleert), gebruik ik altijd een eenvoudige metafoor: een glas. Dit glas, ooit geleerd in een Duitse tinnituskliniek als “das Glas der Lebensakzeptanz”, teken ik wekelijks meerdere keren. Het helpt mensen te begrijpen dat tinnitus een symptoom is, een gevolg en niet dé oorzaak.

Het glas vul ik met voorbeelden: fysieke pijn, ziekte, zorgen over gezondheid, werkstress, thuissituatie. Het glas loopt vol, overstroomt en dan komt tinnitus als de druppel die alles te veel maakt. Dit was herkenbaar voor het echtpaar. De man pakte zijn vrouw liefdevol bij de hand, en met tranen in haar ogen en een knik naar mij, erkenden ze samen de ware oorzaak: het niet kunnen lezen en schrijven.

Jarenlang hadden ze geprobeerd dit te leren, maar tevergeefs. De angst en schaamte waren te groot. Bang voor veroordeling en sociale uitsluiting, vooral door negatieve ervaringen uit het verleden. Deze angst leidde zelfs in de gezondheidszorg tot pijnlijke momenten van onbegrip.

Ze barstte in tranen uit en haar man troostte haar liefdevol. De liefde en het geduld tussen hen waren ontroerend om te zien.

Mijn hart brak en ik kon mijn eigen tranen nauwelijks bedwingen. Tot dan was laaggeletterdheid voor mij een onbekend probleem, maar nu besefte ik de enorme impact.

Veel mensen, vooral die geboren rond of na de oorlog, kregen op school niet de nodige aandacht en kansen. Hoogbegaafdheid en dyslexie werden toen niet herkend. Ze slaagden erin om het onderwijssysteem te omzeilen, maar later werd dit een grote last. Kleinkinderen met mobieltjes die willen whatsappen maken het probleem zichtbaar en pijnlijk.

Het taboe en de schaamte rondom laaggeletterdheid zijn groot. Maar het is cruciaal om te begrijpen dat dit niet hun schuld is, maar een gevolg van gemiste kansen. Het vereist respect om dit geheim zo lang te bewaren in een wereld waarin communicatie zo vanzelfsprekend is. Het bespreekbaar maken kan zoveel opluchting en rust brengen.

Als hun kleinkinderen weten dat opa of oma niet kan lezen en schrijven, zullen ze waarschijnlijk vindingrijk en steunend zijn. Het gaat om er voor elkaar zijn, meer dan woorden kunnen beschrijven.

Ik hoop dit echtpaar te helpen met gespecialiseerde diagnostiek en begeleiding voor volwassenen met taal- en spraakproblemen. Helaas is deze hulp momenteel niet beschikbaar door bezuinigingen, maar ik blijf zoeken naar oplossingen.

Bij ons afscheid bedankte de man mij hartelijk en vroeg de vrouw om een knuffel. De dankbaarheid die ze toonden, was met geen woorden te beschrijven. Het inzicht dat ze mij gaven over wat echt belangrijk is in het leven, zal ik nooit vergeten.

Horen is zo veel meer dan enkel de oren!

Een Pleister voor het Oor: Zachte Heelmeesters en Diepe Wonden in de Audiologie

Deze week twee patiënten die weer overduidelijk laten zien hoe ingewikkeld de audiologie is, maar ook hoe belangrijk het is om vroegtijdig in te grijpen.

De eerste patiënt is een jonge man die eigenlijk vol in het leven staat, net de vijftig is gepasseerd.

Hij heeft passie voor zijn vak en runt een eigen bedrijf, waarbij hij al jaren dagelijks vele uren maakt. Maar de laatste jaren werd het steeds moeilijker. Communicatie speelt een belangrijke rol in zijn werk en een licht gehoorverlies begon steeds meer problemen te veroorzaken. Nu blijkt dat tinnitus geleidelijk is bijgekomen en inmiddels de boventoon voert in zijn klachten.

In ons gesprek heb ik hem middels het glas een grote spiegel voorgehouden. Hierdoor ontstond het inzicht dat de kern van zijn probleem niet in één aspect ligt, maar in alles wat net nu samen is gekomen. Het werd duidelijk dat er veel knoppen zijn waaraan we kunnen gaan draaien, maar geen volumeknop voor tinnitus. Wel zijn er vele andere knoppen waarmee we verbetering kunnen bereiken.

Per toeval zat ik deze week tegenover de kamer waar hij zijn laatste gesprek had met een van onze psychologen van het tinnitusteam, onderdeel van stap 1 van onze tinnitusbehandeling.

De patiënt kwam uit de spreekkamer, zag me in de verte zitten en kwam naar me toe. Hij bedankte me oprecht dat ik hem die spiegel had voorgehouden. Het was een moeilijke tijd geweest, maar het gaf hem hoop en vertrouwen om te werken aan dat wat nodig is. Een ferme handdruk als dank.

De psycholoog en ik keken elkaar trots aan, wetende dat dit vertrouwen er terecht mag zijn. Dit zijn namelijk de eerste belangrijke stappen, om het andere pad te gaan vinden. Mooi hoe dat in dankbaarheid wordt gezien.

De tweede casus die ik gisteren zag, was een tijd geleden bij een collega op het spreekuur geweest. Deze collega had te kennen gegeven dat het werk dat deze man al meer dan veertig jaar deed, met zijn gehoorverlies niet meer mogelijk was. Net tegen het pensioen aan, 62 jaar, had hij nog drie jaar willen werken, maar het ging gewoon niet meer.

Dat gesprek was acht weken geleden, en begin deze week werd het besluit genomen dat terugkeer in dat werk niet meer mogelijk is. Enerzijds geeft dat rust, anderzijds vele vragen en onzekerheden. Hoe nu verder? Wat brengt de toekomst? We gaan met alle partijen zoeken naar een passende weg.

Ondertussen gaat de tinnitus tekeer en laat de afgelopen weken weer heel sterk van zich horen. Collega Olav Wagenaar heeft het over de machteloosheid bij tinnitus. Die machteloosheid kan door andere factoren worden gevoed en zo nog meer machteloosheid bij tinnitus veroorzaken. De vicieuze cirkel waarin vrees en vermijding logische strategieën lijken te zijn, maar net averechts werken.

Met maatschappelijk werk, psychologen, arbeidsdeskundigen, bedrijfsartsen, audiologen, audiciens, fysiotherapeuten, vaktherapeuten en KNO-artsen gaan we deze patiënt kunnen helpen. Maar ook hier weer die openbaring in waar de pijn dan zit. Anders dan het geluid als boosdoener te zien.

Bij het gesprek waarin hem de spiegel werd voorgehouden, gaf hij aan dat hij daar zoveel aan had gehad. Het horen van die woorden deed pijn, maar gaf ook inzicht dat deze stap nodig was. Dit helpt hem nu om verder te kijken en te werken aan wat nodig is.

Stap voor stap zullen we deze patiënten helpen hun weg te vinden.